Türkiye’de Eğitim: Neden Hâlâ Aynı Sorunlarla Boğuşuyoruz?
Eğitime önem veren bir anne olarak, kendi çocukluğumun eğitim sistemiyle oğlumunkini karşılaştırdığımda ortaya çıkan tablo maalesef pek iç açıcı değil.
Ne yazık ki, hiçbir ilerleme yok; hatta daha da kötü.
Bu tabloyu yalnız ben değil, hepimiz görüyoruz. Ancak ülkece öyle yorgunuz ki… Ekonomik sıkıntılar, geçim derdi, gündemin bitmeyen ağırlığı derken, kimsenin bir şeye ses çıkaracak hâli kalmadı. Yani evet, ülkece yorgunuz! 😰
Ama bu yorgunluğa katlanmamızın bir nedeni var: Yaşadığımız coğrafyada dimdik ayakta durmak zorundayız. Buna varız, çünkü bu vatan bizim. Ancak bu topraklarda dimdik ayakta kalmak istiyorsak, sessiz kalamayacağımız bir konu var ki o da eğitim.
Ne yazık ki, bu konuda da yıllardır aynı kısır döngünün içinde dönüp duruyoruz.
Üstelik yöneticiler “eğitime el atmak” deyince bunu sadece sistem değiştirmek, müfredatla oynamak ya da sınavların adını yenilemek sanıyor. Oysa mesele bu değil.
Köklü değişiklikler yaptığını sananlar, tarih kitaplarına isimlerini yazdıracaklarını düşünüyorlar. Ama kusura bakmayın… Herkes bir Atatürk değil.
Türkiye’de eğitimde yaşanan sorunları sıradan bir vatandaş olarak ben sıralayabiliyorsam, eminim ki yöneticiler de bunun farkındadır. Yani en azından öyle olmasını umuyorum.🙏
1. Eşitsizlik ve Fırsat Eşitsizliği⚖️
Kırsalda yaşayan bir öğrenciyle büyükşehirdeki bir öğrencinin eğitim fırsatları aynı değil. Daha da kötüsü, özel okul ile devlet okulu arasındaki uçurum her geçen yıl büyüyor. Fiziksel koşulların daha iyi olmasını geçtim, bari eğitim kalitesi eşit olsun — ama o da yok. 😏
Bir düşünün... Bir tarafta haftada 20 saat İngilizce gören, yabancı hocalardan birebir ders alan öğrenciler var; diğer tarafta ise haftada 5 saat İngilizce gören, kırk kişilik havalandırmasız sınıflarda eğitim almaya çalışan öğrenciler… Bu kadar farklı koşullarda yetişen çocukları sonra aynı sınava tabi tutuyorlar.
Sanıyorlar ki bu sistem çalışkan yahut zeki öğrenciyi ayırt ediyor. Hayır, aslında sadece “kim çocukluğunun en güzel yıllarını verip dayatılan kalıba girdi” ayrımı yapıyorlar. Özellikle de LGS gibi sınavlarla…
Zaten geçim derdinden zorla çocuğunu okula gönderen bir aileye, bir de dershane, ek kaynak, özel kurs gibi masrafları dayatmak ne kadar adil? Sonra da gözümüzün içine baka baka “MEB kaynakları yeterli” denilebiliyor. Üstelik kendi çocukları özel okula gönderilirken…
İşte o zaman insanın içinden sadece bir kelime çıkıyor: PES.
Bu topraklarda her türlü zorluğa göğüs gereriz, buna ezelden varız. Ama eğitim, varolmamız için katlanılacak zorluklardan biri değil. Bilakis eğitim, bu topraklarda var olmamızın temeli, geleceğimizin anahtarıdır.
Yöneticilere bir de küçük bir hatırlatma: Anayasamızda açıkça yazar — Türkiye Cumhuriyeti sınırları içinde yaşayan her çocuğun eşit eğitim hakkı vardır.
2. Öğretmenlere Verilen Değer ve Donanım👩🏫
Hani demiştim ya en başta, ülkece yorgunuz… İşte o yorgunluğun en derinini yaşayanlardan biri de öğretmenlerimiz. Onlar da mutsuz, onlar da tükenmiş. Fiziki koşulları yetersiz, havasız, ter kokan sınıflarda kırk çocuğa birden ders anlatmaya çalışıyorlar. Maaşlar düşük, fiziki çalışma koşulları yetersiz, şiddet eğilimlerine maruz kalabiliyorlar… Hele görevini gerçekten yüreğiyle yapan öğretmenler için bu hiç kolay değil.
Ama bir yandan da şunu unutmamak gerekiyor: bu çocukların kalbine dokunacak, onlara okumayı sevdirecek, yeteneklerini fark ettirecek ve okulu bir zorunluluk değil bir sevinç hâline getirecek olanlar yine öğretmenlerdir. Eğitimdeki fırsat eşitsizliğini elinden geldiğince hissettirmemeye çalışarak, toplumun bu sosyal çürümeden kurtulması için mücadele edip, görevleriyle aslında dünyada dayatılan savaşlara karşı sosyal alanda zafer kazanmamızı sağlayacak olanlar da onlardır.
Bugün herkesin dilinde olan Finlandiya eğitim modeli var ya… Bir zamanlar bataklıklar ülkesi olan Finlandiya’yı “Beyaz Zambaklar Ülkesine” dönüştüren öğretmenler Snelman ve arkadaşlarıydı. Beyaz Zambaklar Ülkesi kitabında, o dönemde Snelman öğretmenlere şöyle sesleniyor:
“Dostlarım! Görevinizin ne kadar zor olduğunu biliyorum… Yeni eğitim ordusunun öncüleriyiz. Halkın bilgisizliğiyle mücadele ederken ağır yüklerin altına girmek zorundayız. Fedakârlık yapacak, içimizden kurbanlar vereceğiz. Davamız için bunlar gerekli, hatta kaçınılmazdır. Sizi bu yolda fedakârlığa çağırıyorum. Her meslekte olduğu gibi öğretmenlikte de bu işe yabancı insanlar vardır. Onlar için dostça bir öğüdüm var: gidip başka işlerle uğraşsınlar. Çünkü öğretmenlik, ruh ve gönül işidir.”
Bu kitabı şiddetle okumanızı tavsiye ediyorum. Çünkü sadece bir dönemi değil, bir milleti yeniden ayağa kaldıran eğitim anlayışını anlatıyor: Grigory Petrov’un Beyaz Zambaklar Ülkesi.
3. Sınav Odaklı Eğitim Sistemi📝
23 Nisan gibi sadece bizim ülkemizde kutlanan bir bayrama sahip olmamıza rağmen, çocuklara yeterince değer verilmediğini düşünüyorum.
Ben şahsen çocuklarla sohbet etmeyi çok severim; en dürüst cevapların genellikle onlardan geldiğini görüyorum. 13-18 yaş arası çocuklara “Eğitim sistemindeki en büyük sorun nedir sence?” diye sorduğumda, hepsinden aynı cevabı aldım: sınav odaklılık.
İtiraf etmeliyim, biraz daha eğlenceli bir sistem, ders saatlerinin azaltılması gibi cevaplar bekliyordum. Ama demek ki onları en çok yoran, sınav ve beraberinde getirdiği kaygı… Başarıyı, sadece birkaç saate indirgenmiş ve kaygı baskın bir ortamda ölçmek çok yanlış.
Hiç değilse ergen yaşındaki çocuklardan LGS’yi kaldırın ki çocuklar, çocuk yaşta yaşlanmasınlar… Bu yıl bir LGS annesi olarak deneyimliyorum; çocuğum sabah 08:30’da evden çıkıyor, akşam 20:30’da eve dönüyor. Okul, dershane ve etütlerle dolu yoğun bir tempo… Üstelik akşamları hem okul hem dershane ödevlerini bitirmesi bekleniyor ve hafta sonları dershanelerle devam ediyor. Haftanın yedi günü sabah yedide kalkıyor ve hiç kendine vakit ayıramıyor... Henüz 13 yaşında…
Sayın yöneticiler, siz kendiniz bu kadar yoğun çalışıyor musunuz, merak ediyorum.
4. Müfredat ve Eğitim İçeriği📚
Ben bir eğitim uzmanı değilim; bu yüzden müfredat hakkında kapsamlı yorum yapamam ama kendi deneyimlerimden şunu söyleyebilirim: Müfredat, fiziki koşullara uygun olmalı.
- Bilgisayar ve teknoloji dersleri ezberle geçiliyor; çünkü okulda bilgisayar yok.
- Beden dersinde çocuklar okulun bahçesinde dolaşıyor, spor salonu yok. Eskiden hiç değilse bir sandık üzerinden atlar, basketbol oynar, koşu yapardık.
- Fen dersinde yeni nesil deneyler üzerinden sorular soruluyor ama deney ile gözlemleyecekleri bir laboratuvar yok.
Tamam, çağa uygun dersler olsun… ama sadece “olması için” olmasın, uygulaması ve imkanları da olsun.
5. Yönetimsel ve Yapısal Sorunlar⚙️
Tüm sorunların temeli burada yatıyor. Her yeni gelen yönetim köklü değişiklik adı altında sürekli sistemi değiştiriyor; kimi sınav getiriyor, kimi kaldırıyor, kimi müfredatı değiştiriyor…
Örneğin, 4-4-4 zorunlu 12 yıl uygulaması 2012 yılı için uygulanmaya başlandı ve bu yıl yeniden değiştiriliyor. Peki ne kattı bize? Ne kattığını bilmem ama ne katmadığını iyi biliyorum: erken yaşta akademik yönlendirme, çocukların oyun çağında sınav baskısı yaşamalarına yol açtı.
İlaveten, sınavlarda “yeni nesil” adı altında ezbere değil, düşünmeye dayalı sorular soruluyor ya…
Keşke bu konuda “Gerçekten harika bir adım attınız” diyebilseydim — ama sistem kökünden buna hazır değildi.
Çocuklara hiçbir ön hazırlık yapılmadan “yeni nesil” sorulara geçildi, ardından aynı şekilde hiçbir geçiş planı olmadan test sisteminden klasik sınavlara dönüldü.
Sonra da “kitaplar yeterli, ek kaynak almayın” dendi.
Sanırım bu cümleyi kuranlar, devlet okullarındaki gerçek tabloyu kendi çocuklarıyla deneyimlememiş olmalı… — aksi hâlde, bu açıklamanın mantığını anlamak zor.
Halkın yaşadığı zorlukları görmemezlikten gelmek de değil bu; daha da kötü... Bir nesli yok etmek😞
6. Öğrenci Yükü ve Zihinsel Sağlık💡
Yoğun ders programları, sınav baskısı ve sürekli ödev yükü, öğrencilerin zihinsel sağlığını olumsuz etkiliyor. Zaten anne-babaların çocukları için duyduğu gelecek kaygısı, ister istemez çocuklara da yansıyor.
- “Bugün kaç soru çözdün?”
- “Denemeden kaç puan aldın?”
- “Sıralamada kaçıncı oldun?”
Bu sorular farkında olmadan çocuklara şunu veriyor: Değerin, yaptığın işin miktarıyla ölçülüyor.
Bu da çocukları başkalarıyla kıyaslanmanın içine itiyor. Sonuçta, not odaklı bir başarı anlayışı gelişiyor ve çocuk, sürekli onay bekleyen bir kişilik yapısına dönüşebiliyor.
Ben oğluma hep, “Sonuç ne olursa olsun, önemli olan senin çaban” derim. Ama bir gün bana dönüp:
“Anne, artık bu söz beni motive etmiyor; çünkü çabamın boşa gittiğini hissediyorum,”
dediğinde durdum, düşündüm.
O an fark ettim ki bazı sözleri ne kadar sık tekrarlarsak, etkisi o kadar azalıyor.
Bu farkındalıktan sonra söylemimi biraz değiştirdim:
- “Matematikte o problemi çözerken vazgeçmedin, bu harikaydı.”
- “Bugün okumaya daha uzun süre odaklanabildin, fark ettim.”
- “Sonuç istediğin gibi olmadı ama yöntemin çok gelişmiş.”
Çünkü bu zorlu süreci psikolojik açıdan en hafif hasarla atlatmalarını sağlamaktan başka çaremiz yok. 🌱
Sonuç🌸
Umarım bir gün biz de kendi topraklarımızda o “beyaz zambakları” yeşertebiliriz.🙏
👉 Eğitim sistemiyle ilgili bir başka yazımı da okumak istersen:
“Bu Eğitim Sisteminde Hayatta Kalmak”
https://sessizliktebirben.blogspot.com/2025/09/bu-egitim-sisteminde-hayatta-kalmak.html
Öğrencilerin, velilerin ve eğitim sisteminin zorluklarını kendi gözlemlerimle anlattığım bu yazıda, sınav yükü ve tükenmişlik üzerine de düşüncelerimi paylaştım.
Peki Siz LGS hakkında ne düşünüyorsunuz?
LGS'nin kalkmasını istiyor musunuz?
Lütfen görüşünüzü seçin — sonuçlar gerçek oy sayısına göre yüzde olarak gösterilecektir.
| Evet | 0% |
0% | (0 oy) |
|---|---|---|---|
| Hayır | 0% |
0% | (0 oy) |